Phần lớn thuốc thông cống dạng hạt là xút, tên hoá học là natri hiđrôxit, một chất kiềm rất mạnh. Khi tan trong nước, nó toả nhiệt dữ dội, có lúc đủ làm nước sôi sùng sục và bắn tung. Nó phân huỷ được tóc và mỡ đóng trong ống cống, nhưng cũng phân huỷ luôn da và mắt người nếu bắn vào.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Cống bồn rửa tắc, đổ một gói thuốc vào, nghe xèo xèo, ngửi mùi nồng nồng, thấy hơi bốc lên. Tập này mình kể chuyện gì đang diễn ra trong lòng ống, và vì sao đây là một trong những hoá chất gia dụng gây bỏng nhiều nhất.
Xút gặp nước: phản ứng toả nhiệt
Natri hiđrôxit ở dạng hạt trắng hoặc vảy trắng. Nó rất háo nước, để hở ngoài không khí ẩm một lúc là hút nước, bề mặt nhão ra.
Khi xút tan vào nước, các hạt mang điện tách ra và được nước bao quanh. Quá trình này giải phóng rất nhiều nhiệt. Bạn có thể cảm thấy rõ thành chai, thành ống nóng lên. Đổ nhiều hạt vào một ít nước, nhiệt độ có thể vọt lên gần điểm sôi.
Một số sản phẩm thông cống còn trộn thêm những mảnh nhôm nhỏ. Nhôm phản ứng với xút sinh ra khí hiđrô và thêm nhiệt nữa. Bọt khí sủi lên giúp khuấy trộn, xé cặn bẩn. Nhưng hiđrô là khí rất dễ cháy, nên càng không được để gần lửa.
Nhiệt và bọt chính là thứ làm thuốc thông cống trông rất mạnh mẽ, và cũng là thứ gây nhiều tai nạn nhất: nước kiềm nóng bắn ngược lên mặt người đang cúi xuống nhìn.
Xút phá tóc và mỡ thế nào?
Thứ làm tắc cống bồn rửa thường là mỡ đông lại cùng cặn thức ăn. Thứ làm tắc cống nhà tắm thường là tóc quấn lẫn xà phòng, bọt dầu gội.
Với mỡ, xút cắt các phân tử chất béo thành glyxerol và muối của axit béo, tức là biến mỡ thành một thứ giống xà phòng, tan được trong nước. Mỡ cứng bám thành ống mềm ra và trôi đi.
Với tóc, xút tấn công protein keratin, cắt các liên kết trong chuỗi protein, làm tóc mủn, nhũn rồi tan dần. Nhiệt từ phản ứng làm mọi việc nhanh hơn.
Nhưng da người cũng được cấu tạo từ chất béo và protein, giống hệt mỡ và tóc trong cống. Xút không phân biệt được tóc trong ống với ngón tay của bạn. Đó là điều cần nhớ nhất trong tập này.
Vì sao bỏng kiềm còn nguy hiểm hơn bỏng axit?
Giờ mình nói sang điều làm các bác sĩ bỏng và bác sĩ mắt rất lo. Khi axit mạnh chạm vào mô, nó làm protein đông vón lại thành một lớp, lớp này phần nào cản axit thấm sâu thêm. Bỏng axit vẫn rất nặng, nhưng có giới hạn.
Kiềm mạnh thì ngược lại. Nó hoà tan protein và biến chất béo của màng tế bào thành xà phòng, làm mô mềm nhũn ra, mở đường cho chính nó thấm sâu hơn. Bỏng kiềm có thể tiếp tục lan sâu trong nhiều phút sau khi dính, kể cả khi bề mặt trông không quá tệ.
Một dấu hiệu nhiều người nhầm: dính xút lên da, chà tay vào thấy trơn nhờn như xà phòng. Cảm giác trơn đó chính là lớp da ngoài đang bị biến thành xà phòng.
Với mắt, bỏng kiềm là cấp cứu nhãn khoa. Rửa mắt ngay bằng nước sạch chảy liên tục, càng sớm càng tốt, rửa lâu, ít nhất mười lăm đến hai mươi phút, trong lúc gọi cấp cứu hay trên đường đến viện.
Những sai lầm hay gặp khi dùng thuốc thông cống
Sai lầm thứ nhất là cúi sát nhìn vào lỗ cống sau khi đổ thuốc. Hơi nóng và nước kiềm có thể bắn lên mặt. Đổ xong nên lùi ra.
Sai lầm thứ hai là đổ thuốc rồi dùng cốc hút thông cống hay que thông. Thao tác đó làm nước kiềm bắn ngược lên. Nếu đã đổ thuốc mà không thông, đừng dùng dụng cụ cơ học ngay, và báo cho thợ biết trong ống đang có hoá chất.
Sai lầm thứ ba là đổ thêm một loại thuốc khác, ví dụ thêm nước tẩy chứa clo hay axit tẩy bồn cầu, khi loại đầu không hiệu quả. Kiềm gặp axit toả nhiệt mạnh và có thể bắn trào, còn trộn với chất tẩy có thể sinh khí độc.
Sai lầm thứ tư là đổ thuốc vào bồn rửa đang ngập nước tù rồi để đó. Nước kiềm đậm đặc nằm trong bồn, ai vô tình cho tay vào là bỏng. Cũng không nên đổ nước sôi theo vào ống nhựa, vì ống nhựa có thể biến dạng ở nhiệt độ cao.
Thông cống an toàn: thử cơ học trước
Với tắc nhẹ, hãy thử cách cơ học trước: cốc hút thông cống, dây lò xo thông cống, tháo xi phông dưới bồn rửa ra làm sạch. Phần lớn cống tắc tóc ở nhà tắm có thể kéo được cả búi tóc ra bằng dụng cụ móc nhựa rẻ tiền.
Phòng tắc luôn rẻ hơn thông tắc: đặt lưới chặn tóc ở lỗ thoát nhà tắm, lau sạch dầu mỡ trong chảo bằng giấy trước khi rửa, không đổ dầu mỡ thừa xuống bồn rửa, dùng nước nóng xả cống định kỳ.
Nếu dùng thuốc thông cống, hãy đeo găng tay cao su dày, kính bảo hộ, áo dài tay. Đọc kỹ hướng dẫn về lượng dùng và thời gian chờ. Mở cửa cho thoáng. Đổ từ từ, đứng lùi ra, giữ trẻ em và vật nuôi tránh xa.
Với cống tắc nặng, tắc lặp lại nhiều lần, hãy gọi thợ. Tiền thuê thợ rẻ hơn rất nhiều so với một đôi mắt. Lần tới thấy gói thuốc thông cống trên kệ, bạn có thể nhớ rằng thứ bột trắng ấy không phân biệt được tóc trong ống với bàn tay của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Baking soda và giấm có thông cống được không?
Hỗn hợp này sủi bọt nhưng tạo ra chủ yếu nước muối và khí cacbonic, sức phá mỡ và tóc rất yếu. Nó có thể giúp làm sạch nhẹ, với tắc thật thì hiệu quả hạn chế.
Thuốc thông cống dạng gel và dạng hạt khác nhau thế nào?
Dạng gel thường chứa chất kiềm hoặc chất tẩy ở dạng sệt để chìm xuống chỗ tắc, ít toả nhiệt mạnh như hạt xút. Vẫn là chất ăn mòn, vẫn cần bảo hộ.
Thuốc thông cống có làm hỏng ống nước không?
Dùng đúng hướng dẫn thì thường không, nhưng dùng thường xuyên, quá liều, hay đổ vào ống cũ, ống kim loại đã mục thì có thể làm hư hại. Nhiệt cao cũng có thể ảnh hưởng ống nhựa.
Dính thuốc thông cống lên da thì làm gì?
Cởi bỏ quần áo dính hoá chất, xả nước sạch liên tục lên vùng da đó trong thời gian dài, không bôi giấm hay chanh để trung hoà. Vùng bỏng rộng, sâu hay ở mặt cần đi khám ngay.
Men vi sinh thông cống có tác dụng không?
Các sản phẩm vi sinh và enzyme phân huỷ chất hữu cơ chậm, phù hợp để duy trì đường ống, bể phốt hơn là xử lý tắc cấp. Chúng an toàn hơn cho người dùng nhưng cần thời gian.
