Khi trẻ uống nhầm hoá chất, việc cần làm ngay là giữ bình tĩnh, lấy hết phần còn trong miệng trẻ ra, không cố gây nôn, không cho uống bất cứ thứ gì để trung hoà, rồi gọi ngay cấp cứu một một năm, mang theo chai lọ hoá chất đó đến bệnh viện. Vài phút đầu làm đúng có thể thay đổi rất nhiều.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Tập này hơi khác những tập khác: mình mong bạn nghe nó trước khi cần đến nó. Rất nhiều tai nạn ngộ độc ở trẻ nhỏ xảy ra ngay trong nhà, với những chai lọ quen thuộc nhất.
Những phút đầu tiên: làm gì, theo thứ tự nào?
Bước một, lấy chai lọ ra khỏi tay trẻ, móc nhẹ phần hoá chất còn trong miệng ra, cho trẻ súc miệng hoặc lau miệng bằng khăn ướt nếu trẻ còn tỉnh và hợp tác. Đừng để trẻ nuốt thêm.
Bước hai, quan sát nhanh: trẻ có khó thở, ho sặc sụa, nôn, chảy nước dãi nhiều, kêu đau miệng họng, lơ mơ không. Nếu trẻ bất tỉnh, co giật hay khó thở, gọi cấp cứu ngay lập tức, đặt trẻ nằm nghiêng an toàn.
Bước ba, gọi cấp cứu một một năm hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất, kể cả khi trẻ trông vẫn bình thường. Nhiều loại hoá chất gây tổn thương chậm, vài giờ sau mới biểu hiện.
Bước bốn, mang theo chai lọ, vỏ hộp, nhãn mác của thứ trẻ đã uống. Ước tính trẻ uống bao nhiêu và lúc mấy giờ. Bác sĩ cần đúng những thông tin này để quyết định xử trí, vì mỗi chất có cách xử lý riêng.
Vì sao không được gây nôn?
Phản xạ đầu tiên của nhiều người là móc họng cho trẻ nôn ra. Lời khuyên y tế hiện nay là không tự gây nôn, và có lý do hoá học rõ ràng.
Với chất ăn mòn như nước tẩy mạnh, thuốc thông cống, axit tẩy rửa, thứ hoá chất đã làm bỏng thực quản một lần khi đi xuống. Nôn ra là bắt nó đi ngược lên, bỏng thêm lần thứ hai.
Với xăng, dầu hoả, dầu thắp đèn, dầu bôi trơn, các chất này rất loãng và lan bề mặt tốt. Khi nôn, chúng dễ bị hít vào phổi. Chỉ một lượng nhỏ vào phổi đã có thể gây viêm phổi hoá chất rất nặng, nguy hiểm hơn nhiều so với lượng nằm trong dạ dày.
Ngoài ra, trẻ đang lơ mơ mà bị gây nôn có nguy cơ sặc. Việc làm sạch dạ dày, nếu cần, sẽ do nhân viên y tế quyết định và thực hiện đúng cách.
Đừng cho uống sữa, nước chanh hay muối để giải độc
Giờ mình nói sang những mẹo dân gian. Có người cho trẻ uống sữa vì nghĩ sữa giải độc, uống nước chanh để trung hoà chất kiềm, hoặc uống nước muối cho nôn. Đều không nên.
Phản ứng trung hoà axit với kiềm toả nhiệt. Đổ một chất chua vào dạ dày đang có chất kiềm mạnh có thể sinh thêm nhiệt ngay tại chỗ niêm mạc đang tổn thương. Lượng cũng không ai tính được.
Uống nhiều nước hay sữa có thể làm trẻ nôn, quay lại đúng vấn đề vừa nói. Nước muối đậm thì có thể gây rối loạn điện giải nguy hiểm ở trẻ nhỏ.
Có những trường hợp cụ thể bác sĩ hay trung tâm chống độc qua điện thoại sẽ hướng dẫn cho uống một ít nước, nhưng đó là theo chỉ dẫn cho từng chất. Khi không có hướng dẫn, đừng tự cho gì.
Mắt, da và một mối nguy đặc biệt: pin cúc áo
Nếu hoá chất bắn vào mắt, hãy rửa mắt ngay dưới vòi nước sạch chảy nhẹ hoặc dội từ ca nước, giữ mí mắt mở, rửa liên tục ít nhất mười lăm phút, rồi đi khám mắt. Chất kiềm đặc biệt nguy hiểm cho mắt vì nó tiếp tục thấm sâu sau khi đã tiếp xúc.
Nếu dính lên da, cởi bỏ quần áo dính hoá chất, xả nước nhiều lên vùng da đó. Với vùng da rộng hoặc hoá chất ăn mòn mạnh, cần đi khám.
Có một vật nhỏ trong nhà mà ít ai nghĩ là hoá chất: viên pin cúc áo trong điều khiển, đồng hồ, cân điện tử, đồ chơi phát sáng. Khi trẻ nuốt và pin mắc lại ở thực quản, dòng điện nhỏ của pin làm nước và mô xung quanh điện phân, sinh ra chất kiềm ngay tại chỗ. Tổn thương bỏng có thể bắt đầu chỉ sau vài giờ.
Nghi ngờ trẻ nuốt pin cúc áo là tình huống cấp cứu, phải đưa đến bệnh viện ngay, kể cả khi trẻ không có triệu chứng gì.
Phòng hơn chữa: những thói quen cứu trẻ
Không bao giờ chiết hoá chất sang chai nước suối, chai nước ngọt, cốc uống nước. Trẻ con, và cả người lớn, nhận diện đồ uống bằng hình dáng chai, không bằng nhãn. Đây là nguyên nhân của rất nhiều ca ngộ độc dầu hoả, nước tẩy, thuốc trừ sâu.
Cất mọi hoá chất, thuốc men, mỹ phẩm, tinh dầu, viên giặt dạng túi nhỏ lên cao, trong tủ có khoá hoặc chốt. Nắp an toàn chống trẻ em chỉ làm chậm, không chặn được hoàn toàn một đứa trẻ kiên nhẫn.
Cẩn thận nhất là lúc đang dùng. Rất nhiều ca xảy ra khi người lớn đang lau nhà, đang pha thuốc, quay đi nghe điện thoại vài phút, chai mở nắp để ngay dưới đất. Dùng xong cất ngay.
Lưu số cấp cứu và số điện thoại của trung tâm chống độc ở bệnh viện gần nhà vào điện thoại, dán ở chỗ dễ thấy cho người giúp việc, ông bà cùng biết. Hôm nay, bạn thử đi một vòng nhà mình, ngồi xuống ngang tầm mắt một đứa trẻ, xem có chai lọ nào trong tầm với không.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ uống một ngụm nước rửa chén có nguy hiểm không?
Nước rửa chén thông thường thường gây kích ứng nhẹ, buồn nôn, nôn. Tuy vậy vẫn nên gọi cấp cứu hoặc trung tâm chống độc để được hướng dẫn, vì mỗi sản phẩm và lượng uống khác nhau. Viên giặt dạng túi nhỏ đậm đặc thì nguy hiểm hơn nhiều.
Trẻ liếm phải một ít thuốc bôi của người lớn thì sao?
Một số thuốc bôi chứa chất có thể nguy hiểm cho trẻ dù lượng nhỏ, ví dụ dầu xoa có long não, metyl salixylat. Hãy mang tuýp thuốc đi khám hoặc gọi hỏi nhân viên y tế.
Có nên cho trẻ uống than hoạt tính khi ngộ độc không?
Không tự cho. Than hoạt tính chỉ dùng cho một số chất và trong một số điều kiện, do nhân viên y tế quyết định. Với chất ăn mòn và xăng dầu, than không giúp gì và có thể gây hại.
Trẻ không có triệu chứng gì có cần đi khám không?
Nên đi. Một số chất như thuốc hạ sốt quá liều, thuốc tim mạch, pin cúc áo có thể không gây triệu chứng trong những giờ đầu mà tổn thương đã bắt đầu.
Làm sao biết trẻ đã uống bao nhiêu?
Xem mức chất còn lại trong chai so với lúc trước, ngửi hơi thở, quần áo. Không chắc thì cứ ước lượng theo mức tối đa có thể và báo cho bác sĩ.
