Chỉ nên cho vào lò vi sóng những hộp nhựa ghi rõ là dùng được cho lò vi sóng, phần lớn làm từ nhựa số năm polypropylen. Hộp xốp, ly nhựa trong cứng, chai nước suối thì không chịu được nhiệt, dễ biến dạng và làm tăng lượng chất từ nhựa thôi sang đồ ăn.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Giờ nghỉ trưa ở văn phòng, cả dãy người xếp hàng trước cái lò vi sóng với đủ loại hộp. Tập này mình nói hộp nào an toàn, và vì sao cùng một cái hộp, hâm canh thì ổn mà hâm sườn rim lại méo.
Lò vi sóng làm nóng đồ ăn, không làm nóng hộp
Lò vi sóng phát ra sóng điện từ làm các phân tử nước trong thức ăn xoay qua xoay lại rất nhanh, va chạm nhau và nóng lên. Phần lớn nhựa gần như không hấp thụ sóng này, nên bản thân cái hộp rỗng cho vào lò không nóng lên nhiều.
Vậy tại sao hộp vẫn nóng, vẫn chảy? Vì nhiệt từ thức ăn truyền sang hộp. Thức ăn nóng bao nhiêu, thành hộp chỗ tiếp xúc nóng gần bấy nhiêu.
Với đồ ăn nhiều nước như canh, cháo, nhiệt độ thường không vượt quá nhiều so với điểm sôi của nước, vì nước sôi rồi bay hơi. Nhưng dầu mỡ và đường thì khác. Chúng có thể nóng hơn nước sôi rất nhiều mà không bay hơi.
Đó là lý do một hộp nhựa hâm canh thì không sao, nhưng hâm sườn rim nhiều mỡ, đồ chiên, chè đặc nhiều đường thì những chỗ dính mỡ, dính đường có thể nóng tới mức nhựa mềm ra, phồng rộp, thậm chí thủng.
Loại nhựa nào chịu được, loại nào không?
Polypropylen, nhựa số năm, có nhiệt độ hoá mềm khá cao so với các loại nhựa gia dụng khác. Đó là lý do phần lớn hộp ghi dùng được cho lò vi sóng làm từ loại này. Nó thường đục hoặc hơi trong mờ.
Polystyren, nhựa số sáu, bao gồm hộp xốp trắng và ly nhựa trong cứng, mềm ra ở nhiệt độ thấp hơn đáng kể. Hộp xốp đựng cơm chiên nóng mà cho vào lò là dễ nhũn, dính vào đồ ăn. Polystyren cũng chứa những phân tử nhỏ còn sót lại từ quá trình sản xuất, nhiệt làm chúng dễ thôi ra hơn.
Polyetylen terephtalat, nhựa số một của chai nước, không thiết kế cho nhiệt. Polyetylen tỷ trọng thấp, nhựa số bốn của túi ni lông, cũng mềm ở nhiệt độ thấp.
Một lưu ý thực tế: nhiều hộp có thân bằng nhựa chịu nhiệt nhưng nắp làm bằng nhựa khác, mềm hơn. Hướng dẫn thường ghi rõ chỉ thân hộp vào lò được. Hãy tháo nắp hoặc đặt nắp hờ nếu nắp cũng ghi dùng được.
Chất thôi nhiễm là gì và vì sao nhiệt làm tăng?
Giờ mình nói sang chuyện nhiều người lo nhất. Ngoài các chuỗi polyme chính, nhựa còn chứa một lượng nhỏ chất phụ gia như chất hoá dẻo, chất ổn định, chất chống ôxy hoá, và những phân tử nhỏ chưa phản ứng hết. Khi nhựa tiếp xúc với thực phẩm, một phần rất nhỏ các chất này có thể di chuyển sang thực phẩm. Người ta gọi là thôi nhiễm.
Lượng thôi nhiễm tăng khi nhiệt độ cao, thời gian tiếp xúc dài, và khi thực phẩm có nhiều dầu mỡ, vì nhiều chất phụ gia tan trong dầu tốt hơn trong nước. Hộp trầy xước, cũ kỹ cũng thôi nhiễm nhiều hơn hộp mới.
Các hộp được ghi dùng cho thực phẩm và lò vi sóng đã được thử nghiệm để lượng thôi nhiễm trong điều kiện dùng đúng hướng dẫn nằm dưới mức cho phép. Vấn đề nằm ở chỗ dùng sai: hâm hộp không dành cho lò, hâm quá lâu, hâm đồ quá nhiều dầu.
Không cần hoảng sợ với mọi món đồ nhựa, nhưng có lý do để chọn đúng hộp và dùng đúng cách, nhất là khi bạn hâm đồ ăn mỗi ngày.
Đọc ký hiệu và dùng màng bọc cho đúng
Hộp dùng được trong lò vi sóng thường có hình biểu tượng mấy đường lượn sóng, đôi khi kèm hình cái lò, hoặc dòng chữ ghi rõ. Một số hộp còn ghi khoảng nhiệt độ chịu được. Thiếu những ký hiệu này thì đừng đoán.
Màng bọc thực phẩm là một câu chuyện riêng. Có loại ghi dùng được cho lò vi sóng, có loại không. Ngay cả loại dùng được, lời khuyên chung là không để màng chạm trực tiếp vào thức ăn, nhất là đồ nhiều dầu mỡ, và chừa một khe hở cho hơi thoát ra.
Cách đơn giản hơn là úp một cái đĩa sứ hay dùng nắp đậy chuyên dụng cho lò vi sóng. Giấy ăn cũng dùng được để che bắn, nhưng tránh loại có in màu hay giấy tái chế có thể lẫn kim loại.
Tuyệt đối không cho vào lò đồ có viền kim loại, giấy bạc nhăn hay hộp nhựa có chi tiết kim loại. Kim loại phản xạ vi sóng, có thể phóng tia lửa điện.
Thói quen an toàn cho bữa trưa văn phòng
Cách an toàn nhất vẫn là chuyển đồ ăn sang bát thuỷ tinh chịu nhiệt hay bát sứ trước khi hâm. Thuỷ tinh và sứ gần như không thôi nhiễm gì, không hấp thụ mùi, dễ rửa sạch. Nhiều người mang hộp nhựa đi đường cho nhẹ, đến nơi mới đổ sang bát.
Nếu dùng hộp nhựa, hãy chọn hộp có ký hiệu rõ ràng, còn tốt, không nứt, không phồng rộp. Hâm vừa đủ nóng, chia làm vài lần ngắn và đảo đều thay vì một lần thật lâu. Đồ ăn nhiều dầu, nhiều đường thì để ý hơn.
Hộp bị ố vàng sau khi đựng cà ri hay món có nghệ là do sắc tố của nghệ tan trong dầu và ngấm vào nhựa. Vết ố đó nhìn chung không độc, nhưng cho thấy nhựa đã hấp thụ chất từ đồ ăn, và ngược lại cũng có thể nhả chất ra. Hộp ố nặng, có mùi bám thì nên dành để đựng đồ nguội hoặc thay mới.
Còn hộp xốp mua cơm ngoài hàng thì đừng cho vào lò. Lần sau xếp hàng chờ lò vi sóng, bạn thử nhìn những chiếc hộp trên tay mọi người, chắc chắn bạn sẽ nhận ra vài cái số sáu đang chuẩn bị đi vào chỗ không nên.
Câu hỏi thường gặp
Hộp nhựa ghi chịu được một trăm hai mươi độ có cho đồ chiên vào lò được không?
Dầu chiên có thể nóng hơn mức đó ở những điểm tiếp xúc. Với đồ nhiều dầu, nên chuyển sang bát sứ hay thuỷ tinh để an toàn hơn.
Vì sao bát thuỷ tinh cũ bị vỡ khi hâm?
Thuỷ tinh thường không chịu được thay đổi nhiệt đột ngột, ví dụ lấy từ tủ lạnh ra hâm ngay hoặc đặt bát nóng lên mặt đá lạnh. Nên dùng thuỷ tinh chịu nhiệt và tránh sốc nhiệt.
Hâm sữa cho trẻ trong bình nhựa bằng lò vi sóng có được không?
Nhiều hướng dẫn khuyên không hâm bình sữa trẻ em bằng lò vi sóng vì sữa nóng không đều, có thể có điểm rất nóng gây bỏng miệng trẻ. Ngâm bình trong nước ấm an toàn hơn.
Cốc giấy có cho vào lò vi sóng được không?
Nhiều cốc giấy có lớp tráng nhựa mỏng bên trong và keo dán, không phải loại nào cũng dành cho lò. Chỉ dùng khi có ghi rõ.
Hộp nhựa đã cho vào lò lâu năm có nên bỏ không?
Nếu hộp còn tốt, không trầy nứt, không biến dạng, không ố mùi thì vẫn dùng được theo hướng dẫn. Khi đã xuống cấp thì nên thay, vì hộp cũ thôi nhiễm nhiều hơn.
