Hoá chất gia dụng nên được giữ trong chai gốc còn nguyên nhãn, đặt ở nơi cao, khô, thoáng, xa bếp lửa và thực phẩm, có khoá nếu nhà có trẻ nhỏ. Những nhóm chất dễ phản ứng với nhau, như nước tẩy chứa clo và các chất tẩy có tính axit, nên được xếp tách riêng, đừng để chung một rổ.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Gầm bồn rửa nhà nhiều người là một kho hoá chất nhỏ: nước tẩy, nước lau kính, thuốc thông cống, bình xịt côn trùng, chai cồn, chai dầu hoả cũ. Tập này mình sắp xếp lại cái kho ấy theo logic hoá học.
Giữ chai gốc và nhãn: quy tắc số một
Nhãn trên chai hoá chất không chỉ có tên sản phẩm. Nó có thành phần, hướng dẫn dùng, cảnh báo nguy hiểm, cách sơ cứu và thông tin liên hệ. Khi có tai nạn, đó là tờ giấy bác sĩ cần nhất.
Chiết hoá chất sang chai khác cho tiện, nhất là chai nước suối, chai nước ngọt, là thói quen nguy hiểm nhất. Không chỉ trẻ em, đã có rất nhiều người lớn uống nhầm dầu hoả, nước tẩy, axit trong chai nước để trên bàn hay trong tủ lạnh.
Chai gốc còn được thiết kế phù hợp với hoá chất bên trong. Ví dụ chai đựng nước tẩy chứa clo có thể có nắp thoát khí, chai dung môi làm từ loại nhựa không bị dung môi hoà tan. Đổ sang chai lạ, có khi chai bị mềm, nứt sau vài tuần.
Nếu buộc phải chiết, hãy dùng chai chuyên dụng, dán nhãn rõ bằng bút không phai, ghi tên chất và chữ cảnh báo.
Xếp tách những nhóm chất kỵ nhau
Không cần thuộc hoá học, chỉ cần nhớ vài nhóm. Nhóm thứ nhất là chất tẩy chứa clo, như nước tẩy trắng quần áo, nước tẩy bồn cầu dạng javen. Nhóm thứ hai là chất tẩy có tính axit, như nước tẩy cặn vôi, nước tẩy bồn cầu loại axit, giấm đậm đặc. Nhóm thứ ba là chất có amoniac, như một số nước lau kính.
Chất tẩy clo gặp axit hay amoniac có thể sinh ra khí độc. Khi chai bị đổ, rò rỉ trong cùng một rổ, hai chất có thể gặp nhau mà bạn không biết. Vì vậy xếp mỗi nhóm một ngăn, hoặc ít nhất mỗi nhóm một khay riêng có thành để hứng.
Nhóm thứ tư là chất kiềm mạnh như thuốc thông cống, nên để riêng và luôn đậy kín vì nó hút ẩm rất mạnh, để hở dễ đóng cục và có thể nóng lên.
Nhóm thứ năm là chất dễ cháy: cồn, xăng, dầu hoả, dung môi pha sơn, nước rửa móng tay, bình xịt. Nhóm này cần xa mọi nguồn nhiệt và tia lửa, kể cả công tắc điện, ổ cắm, bếp, bình nóng lạnh.
Bình xịt và chất dễ cháy sợ nhiệt
Giờ mình nói sang những chai lọ trông vô hại nhưng có thể thành nguy hiểm khi gặp nóng. Bình xịt côn trùng, bình xịt khử mùi, keo xịt tóc đều chứa khí đẩy được nén ở áp suất cao, thường là khí dễ cháy.
Nhiệt làm áp suất trong bình tăng lên. Một bình xịt để trên taplô ô tô giữa trưa hè, cạnh bếp gas hay trên nóc tủ lạnh nóng có thể phồng, nứt, thậm chí nổ, và khí thoát ra bắt lửa. Trên bình thường có ghi nhiệt độ không được vượt quá.
Cồn, xăng, dầu hoả bay hơi ngay ở nhiệt độ phòng, hơi của chúng nặng hơn không khí, có thể lan theo sàn tới bếp lửa ở chỗ khác rồi bắt cháy ngược lại. Đó là lý do không nên trữ xăng trong nhà, chỉ trữ lượng nhỏ cần thiết trong can chuyên dụng ở chỗ thoáng.
Không đặt hoá chất dễ cháy gần thiết bị điện có thể đánh lửa, và không hút thuốc khi dùng chúng.
Thuốc trừ sâu và hoá chất nông nghiệp ở nông thôn
Ở nhiều gia đình nông thôn, chai thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, phân bón hoá học là chuyện thường. Đây là nhóm hoá chất nguy hiểm nhất trong nhà, cần được đối xử khác hẳn.
Cất thuốc bảo vệ thực vật ở một chỗ riêng, tốt nhất là chái, kho tách khỏi nhà ở, có khoá, xa giếng nước, xa bếp và chuồng trại. Tuyệt đối không cất trong bếp, gầm giường hay cạnh bao gạo.
Không dùng lại vỏ chai, can thuốc trừ sâu để đựng nước, nước mắm, dầu ăn, dù đã rửa nhiều lần. Lượng tồn dư bám vào thành nhựa rất khó rửa sạch hoàn toàn. Vỏ bao bì nên được bỏ vào nơi thu gom riêng nếu địa phương có.
Khi pha thuốc, đọc kỹ nhãn về liều lượng, đồ bảo hộ, thời gian cách ly. Quần áo mặc khi phun thuốc nên giặt riêng, tắm rửa ngay sau khi phun. Hỏi cán bộ khuyến nông khi không chắc.
Mua vừa đủ và bỏ hoá chất thừa cho đúng
Cách đơn giản nhất để giảm rủi ro là trữ ít. Mua lượng vừa đủ dùng, đừng gom khuyến mãi mua ba tặng một những thứ như nước tẩy, dung môi, rồi để hàng năm trời. Hoá chất để lâu cũng có thể biến chất, chai nhựa có thể giòn nứt.
Định kỳ soát lại kho hoá chất của nhà mình: chai nào hết hạn, chai nào phồng, rỉ, mất nhãn, chai nào không còn biết là gì. Chai mất nhãn không biết là gì thì không nên đoán để dùng tiếp.
Khi bỏ hoá chất thừa, không đổ chung các loại vào một chỗ, không đổ dung môi, dầu, thuốc trừ sâu xuống cống hay ra vườn. Lượng nhỏ chất tẩy rửa gia dụng thông thường có thể pha loãng và xả theo hướng dẫn trên nhãn. Những thứ như sơn thừa, dung môi, thuốc trừ sâu, pin, bóng đèn huỳnh quang nên mang tới điểm thu gom chất thải nguy hại nếu địa phương có.
Tủ hoá chất tốt nhất là cái tủ cao, có khoá, thông thoáng, mỗi ngăn một nhóm. Cuối tuần này, bạn thử mở gầm bồn rửa nhà mình, xếp lại theo năm nhóm vừa kể, và đếm xem có bao nhiêu chai đáng lẽ không nên nằm đó.
Câu hỏi thường gặp
Để nước tẩy rửa dưới gầm bồn rửa có được không?
Được nếu có chốt khoá chống trẻ em, chỗ đó khô ráo và các nhóm chất được xếp tách nhau. Gầm bồn rửa hay ẩm, nên kiểm tra định kỳ xem chai có bị rỉ hay mục nắp không.
Hoá chất có nên để trong tủ lạnh không?
Không nên, trừ khi nhãn yêu cầu. Để chung với thực phẩm có nguy cơ nhầm lẫn và nhiễm bẩn, còn hơi dung môi trong tủ lạnh kín có thể gặp tia lửa từ rơle.
Pin cũ cất thế nào trước khi mang đi bỏ?
Để trong hộp kín, khô, dán băng dính lên hai cực pin cúc áo và pin vuông để tránh chạm chập. Cất xa tầm tay trẻ em, mang đến điểm thu gom pin khi có thể.
Chai nước tẩy bị phồng có nguy hiểm không?
Chai phồng thường là do khí sinh ra từ phân huỷ chậm của chất tẩy, nhất là khi để nơi nóng. Nên mở từ từ ở nơi thoáng, hướng miệng chai ra xa mặt, và cân nhắc thay chai mới.
Có cần đeo găng khi dùng hoá chất gia dụng không?
Với chất tẩy mạnh, thuốc thông cống, dung môi, thuốc trừ sâu thì nên đeo găng và kính khi nhãn khuyên. Với nước rửa chén thông thường, găng chủ yếu giúp bảo vệ da tay khỏi khô nứt.
