Mùi nhà mới chủ yếu là hơi của các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi thoát ra từ sơn, keo, ván gỗ công nghiệp, rèm thảm. Trong đó đáng để ý nhất là fomanđehit, thoát ra từ loại keo dùng để dán ván ép, ván dăm. Những chất này giảm dần theo thời gian, và thông gió là cách xử lý hiệu quả nhất, hơn mọi mẹo khử mùi.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Dọn vào căn hộ mới, mở cửa ra là mùi sơn, mùi gỗ, mùi keo xộc vào mũi, nhiều người vừa vui vừa lo, nhất là nhà có em bé. Tập này mình kể mùi đó là gì và làm sao cho nó đi nhanh.
Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi là gì?
Đây là tên gọi chung cho rất nhiều phân tử chứa cacbon, có đặc điểm chung là dễ bay hơi ở nhiệt độ phòng. Xăng, cồn, dung môi pha sơn, axeton trong nước rửa móng tay đều thuộc nhóm này.
Sơn tường gốc dung môi chứa nhiều dung môi hữu cơ để hoà tan nhựa và màu. Khi sơn khô, dung môi bay hơi vào không khí. Sơn gốc nước dùng nước làm dung môi chính nên ít mùi hơn hẳn, nhưng vẫn có một lượng nhỏ chất phụ gia hữu cơ.
Keo dán sàn, keo dán giấy dán tường, vecni, chất chống thấm, thảm mới, rèm mới, nệm mút mới đều nhả ra những hợp chất của riêng mình. Mùi nhà mới là bản hợp xướng của tất cả.
Nhiều chất trong số đó ở nồng độ cao gây kích ứng mắt, mũi, họng, đau đầu, chóng mặt. Một số chất có tác hại lâu dài khi tiếp xúc kéo dài.
Fomanđehit trong đồ gỗ công nghiệp
Giờ mình nói sang nhân vật chính. Phần lớn tủ bếp, tủ áo, giường, kệ trong căn hộ hiện nay làm từ ván gỗ công nghiệp: ván dăm, ván sợi, ván ép. Chúng được làm bằng cách ép vụn gỗ hay sợi gỗ với keo, và loại keo phổ biến lâu nay là keo từ urê và fomanđehit.
Keo này rẻ, bám tốt, nhưng có nhược điểm: một phần fomanđehit không phản ứng hết hoặc được giải phóng dần khi keo bị thuỷ phân, thoát ra khỏi tấm ván trong nhiều tháng, có khi nhiều năm. Mép ván không được dán phủ là chỗ thoát nhiều nhất.
Fomanđehit là khí có mùi hăng, gây cay mắt, chảy nước mũi, ho ở nồng độ đủ cao. Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế xếp nó vào nhóm chất gây ung thư cho người, chủ yếu dựa trên bằng chứng ở người tiếp xúc nghề nghiệp lâu dài với nồng độ cao. Trong nhà ở, mức thường thấp hơn nhiều, nhưng đó vẫn là lý do để giảm.
Nhiều nước có tiêu chuẩn phân loại ván theo mức phát thải fomanđehit. Khi đóng đồ, bạn có thể hỏi thợ hay cửa hàng về tiêu chuẩn phát thải của ván, và yêu cầu dán kín mép ván.
Vì sao trời nóng ẩm mùi lại nặng hơn?
Nhiều người để ý: những ngày nồm, ngày nắng nóng, mùi gỗ mới trong phòng nặng hơn hẳn. Đó không phải tưởng tượng.
Nhiệt độ cao làm mọi chất bay hơi nhanh hơn, đơn giản như nước bốc hơi nhanh khi phơi nắng. Với fomanđehit, độ ẩm cao còn thúc đẩy phản ứng thuỷ phân keo, giải phóng thêm khí.
Đó là lý do một chiếc ô tô mới đậu dưới nắng trưa có mùi nồng hơn hẳn buổi sáng, và căn phòng đóng kín cửa cả ngày hè có mùi nặng khi bạn đi làm về.
Với khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam, điều này có hai mặt. Mùi thoát ra nhanh hơn nên đồ mới sẽ hết mùi sớm hơn, miễn là có thông gió mang chúng đi. Nhưng nếu đóng kín, nồng độ trong phòng sẽ cao hơn.
Mẹo nào có tác dụng, mẹo nào chỉ che mùi?
Mẹo phổ biến là đặt vỏ bưởi, vỏ dứa, chanh cắt lát, hành tây trong phòng. Chúng toả ra mùi thơm của riêng mình, làm mũi bạn bớt để ý mùi sơn. Nhưng chúng gần như không hấp thụ được các hợp chất độc hại. Đó là che mùi, không phải khử.
Cây xanh hút fomanđehit cũng là một lời đồn rất phổ biến, bắt nguồn từ những thí nghiệm trong buồng kín nhỏ. Khi tính lại cho một căn phòng thật với không khí lưu thông, lượng cây cần thiết để tạo khác biệt là cực kỳ lớn. Cây xanh tốt cho tinh thần, nhưng không thay được việc mở cửa.
Than hoạt tính có hấp phụ được một phần các hợp chất hữu cơ, nhưng nhanh bão hoà, và hấp phụ fomanđehit kém hơn các phân tử lớn. Máy lọc không khí chỉ có bộ lọc bụi thì không lọc được khí, cần loại có lớp than hoạt tính dày.
Có những máy quảng cáo khử mùi bằng cách tạo ra khí ôzôn. Ôzôn bản thân là chất gây kích ứng phổi, và còn có thể phản ứng với các hợp chất trong nhà tạo ra chất mới. Không nên dùng loại này trong phòng có người.
Làm gì để mùi đi nhanh và an toàn?
Thông gió là vua. Mở cửa sổ ở hai phía để tạo luồng gió xuyên phòng, bật quạt hướng ra ngoài. Mở cửa tủ, ngăn kéo đồ gỗ mới để khí trong lòng tủ thoát ra.
Nếu có điều kiện, hãy để nhà mới thông thoáng một thời gian trước khi vào ở, nhất là nhà có trẻ nhỏ, người già, người có bệnh hô hấp, phụ nữ mang thai. Một số người còn đóng kín nhà và bật nhiệt độ cao vài giờ cho chất bay hơi mạnh, rồi mở cửa xả, nhưng cần làm khi không có người trong nhà.
Khi sơn sửa, chọn sơn gốc nước, ván phát thải thấp, dán kín mép ván. Thời điểm sơn sửa nên chọn mùa khô ráo để sơn nhanh khô và thông gió dễ.
Nếu sau một thời gian dài mà mùi vẫn nồng, mắt mũi vẫn cay, có thể thuê dịch vụ đo chất lượng không khí trong nhà. Lần tới mở cánh tủ gỗ mới, bạn hãy nhớ: mùi bạn ngửi thấy là những phân tử đang tìm đường ra, và việc của bạn là mở cửa cho chúng đi.
Câu hỏi thường gặp
Đồ gỗ tự nhiên có fomanđehit không?
Gỗ tự nhiên có lượng fomanđehit tự nhiên rất nhỏ. Nguồn đáng kể thường đến từ keo trong ván công nghiệp và từ lớp sơn, vecni phủ ngoài đồ gỗ.
Ngửi mùi sơn khi mang thai có sao không?
Phụ nữ mang thai nên tránh tham gia sơn sửa và tránh ở trong phòng mới sơn chưa thông thoáng. Những thắc mắc cụ thể nên hỏi bác sĩ sản khoa.
Mùi xe ô tô mới có giống mùi nhà mới không?
Rất giống về bản chất, đều là hợp chất hữu cơ dễ bay hơi từ nhựa, keo, da, thảm trong xe. Xe nhỏ và kín nên nồng độ có thể cao hơn khi phơi nắng. Mở cửa xe vài phút trước khi lên và hạ kính khi chạy giúp giảm.
Nến thơm, tinh dầu có giúp khử mùi sơn không?
Chúng thêm mùi chứ không bớt chất, và bản thân nến thơm, tinh dầu khi đốt hay khuếch tán cũng thải thêm hợp chất hữu cơ vào không khí. Không nên dùng trong phòng đang có mùi sơn nặng.
Có cách nào tự kiểm tra fomanđehit ở nhà không?
Có những máy đo cầm tay giá rẻ, nhưng độ chính xác thường không cao, dễ bị nhiễu bởi chất khác. Muốn số liệu đáng tin, nên dùng dịch vụ đo có phương pháp chuẩn.
