Mùi clo trong nước máy là lượng clo dư mà nhà máy nước cố ý để lại, để nước tiếp tục được khử trùng trên suốt quãng đường ống dài từ nhà máy đến vòi nhà bạn. Ở mức cho phép, nó không được coi là có hại, và lợi ích ngăn dịch bệnh lây qua nước lớn hơn rất nhiều so với rủi ro.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Sáng nào mở vòi đánh răng cũng ngửi thấy thoang thoảng mùi như bể bơi, nhiều người khó chịu và lo. Hôm nay mình đi theo dòng nước từ nhà máy về đến cái cốc của bạn.
Vì sao người ta cho clo vào nước?
Trước khi có nước máy được khử trùng, nhiều thành phố trên thế giới thường xuyên bị dịch tả, thương hàn và các bệnh đường ruột hoành hành, vì nước sông, nước giếng chứa vi khuẩn từ chất thải. Việc khử trùng nước uống bằng clo, cùng với hệ thống lọc và thoát nước, là một trong những thay đổi lớn nhất giúp các bệnh này giảm mạnh.
Clo là một chất ôxy hoá mạnh. Khi cho vào nước, nó tạo ra axit hipoclorơ, chất này xuyên qua vỏ tế bào vi khuẩn và phá huỷ các thành phần bên trong. Lượng nhỏ đã đủ diệt phần lớn vi khuẩn và nhiều loại virus.
Có những cách khử trùng khác như dùng tia cực tím hay ôzôn. Chúng diệt mầm bệnh rất tốt ở nhà máy, nhưng có một nhược điểm: ra khỏi nhà máy là hết tác dụng. Clo thì khác, nó ở lại trong nước.
Chính khả năng ở lại ấy là lý do clo được dùng rộng rãi, và cũng là lý do bạn ngửi thấy nó ở vòi nhà mình.
Clo dư là gì và vì sao phải giữ lại?
Từ nhà máy đến nhà bạn có thể là hàng chục cây số đường ống. Trên đường đó, ống có thể có chỗ rò, chỗ áp lực thấp hút ngược nước bẩn vào, hay lớp màng vi khuẩn bám trong thành ống cũ. Nếu nước ra khỏi nhà máy không còn chất khử trùng, vi khuẩn có thể quay lại.
Vì thế nhà máy cho lượng clo nhiều hơn mức cần để diệt khuẩn ban đầu, phần thừa ra gọi là clo dư. Các quy chuẩn nước sinh hoạt đều quy định một khoảng clo dư phải có ở cuối đường ống: không được quá ít để còn bảo vệ, không được quá nhiều để không gây hại hay khó chịu.
Điều này giải thích một chuyện mà nhiều người để ý: nhà gần nhà máy nước thấy mùi clo nồng hơn nhà ở cuối mạng lưới. Clo bị tiêu hao dần trên đường đi khi gặp chất hữu cơ và kim loại trong ống.
Ngược lại, nếu một ngày nước máy nhà bạn hoàn toàn không có mùi clo, nhất là ở khu cuối mạng, đôi khi lại là dấu hiệu nên để ý, vì lượng chất bảo vệ đã cạn.
Clo trong nước máy có hại cho sức khoẻ không?
Ở mức clo dư cho phép trong nước sinh hoạt, các cơ quan y tế trên thế giới không coi đó là mối nguy cho sức khoẻ khi uống hằng ngày. Mùi khó chịu là chuyện cảm giác, mũi người rất nhạy với clo, ngửi thấy ở nồng độ rất thấp.
Mối lo đáng bàn hơn là các sản phẩm phụ. Khi clo gặp chất hữu cơ tự nhiên trong nước, như lá cây mục, rong tảo, nó có thể tạo ra một số hợp chất gọi chung là sản phẩm phụ khử trùng. Ở lượng lớn và kéo dài, một số chất trong nhóm này bị nghi ngờ có hại.
Vì vậy nhà máy nước phải lọc bớt chất hữu cơ trước khi cho clo, và các quy chuẩn cũng giới hạn mức sản phẩm phụ. Giới khoa học nhìn chung đồng thuận rằng rủi ro của nước không khử trùng, tức dịch bệnh, lớn hơn rất nhiều rủi ro từ sản phẩm phụ.
Một số người có làn da nhạy cảm thấy khô ngứa khi tắm nước máy nhiều clo. Nếu có biểu hiện kéo dài, bạn nên hỏi bác sĩ da liễu.
Làm bớt mùi clo tại nhà bằng cách nào?
Cách đơn giản nhất là hứng nước vào bình hay xô để hở miệng vài giờ. Clo là chất dễ bay hơi, sẽ thoát dần ra không khí. Bình rộng miệng, nhiều mặt thoáng thì bay nhanh hơn.
Đun sôi cũng đuổi clo ra khỏi nước nhanh. Đó là lý do nước đun sôi để nguội gần như không còn mùi. Đun sôi còn diệt vi khuẩn, nên đây vẫn là thói quen tốt nếu bạn không chắc chất lượng đường ống trong nhà.
Bình lọc hay máy lọc có lõi than hoạt tính khử clo rất hiệu quả. Than hoạt tính không chỉ giữ lại mà còn phản ứng với clo, biến nó thành dạng không mùi. Lõi than cần thay theo hướng dẫn của nhà sản xuất, vì dùng quá lâu nó bão hoà và có thể thành chỗ cho vi khuẩn bám.
Một mẹo hay khác là để nước trong tủ lạnh. Lạnh không loại bỏ clo, nhưng nước lạnh làm mũi khó cảm nhận mùi hơn, uống dễ chịu hơn.
Nuôi cá, tắm bể bơi và những hiểu lầm về mùi clo
Giờ mình nói sang chuyện nuôi cá. Clo dư không đáng ngại với người, nhưng mang cá thì rất nhạy cảm, nước máy mới hứng có thể làm cá yếu hoặc chết. Người nuôi cá cảnh thường phơi nước một đến hai ngày, hoặc dùng dung dịch khử clo bán ở cửa hàng cá.
Lưu ý là một số nơi trên thế giới dùng cloramin, tức clo đã gắn với amoniac, để khử trùng. Cloramin bền hơn, ít bay hơi, phơi nước không hết. Nếu không chắc nước nhà mình dùng gì, dung dịch khử clo chuyên dụng là cách an toàn cho cá.
Còn chuyện bể bơi thì thú vị. Mùi hắc nồng mà ai cũng gọi là mùi clo ở bể bơi phần lớn không phải mùi của clo, mà của cloramin sinh ra khi clo phản ứng với mồ hôi, nước tiểu và chất bẩn từ cơ thể người bơi. Bể có mùi càng nồng thường là bể càng nhiều chất bẩn, chứ không phải bể càng sạch.
Vì vậy tắm tráng trước khi xuống bể không chỉ là phép lịch sự. Nó trực tiếp làm bớt mùi hắc và đỡ cay mắt cho mọi người. Lần tới mở vòi ngửi thấy mùi clo, bạn có thể coi đó là dấu hiệu dòng nước vừa đi một quãng dài mà vẫn còn người bảo vệ.
Câu hỏi thường gặp
Clo dư có làm mất vitamin khi nấu ăn không?
Lượng clo dư rất nhỏ, và phần lớn bay hơi ngay khi đun nóng. Ảnh hưởng của nó lên vitamin trong món ăn không đáng kể so với tác động của chính nhiệt độ nấu.
Nước máy có mùi clo nồng bất thường thì làm gì?
Có thể nhà máy vừa tăng lượng clo do sự cố hay mùa mưa lũ. Nếu mùi quá nồng kéo dài hoặc nước có màu lạ, bạn nên báo cho đơn vị cấp nước khu vực để được kiểm tra.
Tắm nước máy có clo có làm hư tóc không?
Clo dư trong nước sinh hoạt thấp hơn nhiều so với bể bơi, nên ảnh hưởng lên tóc thường nhỏ. Tóc đã nhuộm, tẩy có thể nhạy hơn. Gội sạch và dưỡng tóc là đủ cho đa số người.
Nước giếng có cần cho clo không?
Nước giếng nếu bị nhiễm vi khuẩn thì có thể cần khử trùng, nhưng liều lượng phải đúng hướng dẫn của cơ quan y tế. Tự ý cho nhiều chất khử trùng vào nước uống có thể gây hại. Xét nghiệm trước rồi mới quyết định.
Vì sao trà pha bằng nước máy chưa đun đủ lâu có vị lạ?
Clo có thể phản ứng với các hợp chất thơm trong trà, làm vị trà kém đi. Đun sôi kỹ hoặc dùng nước đã qua lọc than thường cho chén trà dịu hơn.
