Hiện chưa có bằng chứng vững cho thấy uống nước kiềm tốt hơn nước sạch thông thường cho người khoẻ mạnh. Nước kiềm vừa xuống dạ dày đã gặp dịch vị có tính axit rất mạnh, và độ pH của máu được thận cùng phổi giữ gần như cố định, bất kể bạn uống nước gì.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Có lẽ bạn từng được mời dự một buổi giới thiệu máy lọc, xem người ta nhỏ thuốc thử đổi màu tím xanh rất đẹp mắt. Tập này mình bóc tách xem phần nào là hoá học thật, phần nào là màn trình diễn.
Độ pH là gì, nói cho dễ hiểu
Độ pH là thang đo xem một dung dịch chua hay kiềm đến đâu. Thang này chạy từ không đến mười bốn. Bảy là trung tính, như nước tinh khiết. Dưới bảy là axit, càng nhỏ càng chua. Trên bảy là kiềm, càng lớn càng kiềm.
Điều ít người để ý là thang pH không đều như cái thước kẻ. Mỗi bậc hơn kém nhau mười lần. Dung dịch có pH sáu chua gấp mười lần dung dịch pH bảy, và pH năm thì gấp một trăm lần.
Vài con số quen thuộc để hình dung. Nước chanh khoảng hai đến ba. Nước ngọt có ga cũng khá chua, khoảng ba. Cà phê đen hơi chua. Nước máy thường dao động gần trung tính. Nước xà phòng có tính kiềm.
Nước kiềm được quảng cáo thường có pH khoảng tám đến chín phẩy năm. Nghĩa là kiềm nhẹ, kém xa nước xà phòng, và rất nhỏ bé nếu đặt cạnh độ chua của dạ dày.
Dạ dày làm gì với một cốc nước kiềm?
Dạ dày của mình tiết ra axit clohiđric, độ pH lúc đói có thể xuống khoảng một đến ba. Nó cần chua như vậy để tiêu hoá chất đạm và diệt bớt vi khuẩn theo thức ăn vào.
Khi bạn uống một cốc nước pH chín, lượng kiềm trong đó rất nhỏ so với lượng axit trong dạ dày. Nó bị trung hoà gần như ngay lập tức. Dạ dày có thể tạm bớt chua một chút, rồi lại tiết thêm axit để trở về trạng thái bình thường.
Rồi thức ăn và nước xuống ruột non. Ở đây tuỵ tiết ra chất kiềm để trung hoà axit dạ dày. Cơ thể tự có một hệ thống cân bằng axit và kiềm rất tinh vi ngay trong đường tiêu hoá, chạy mỗi ngày mà mình không hề biết.
Một số người có bệnh lý về dạ dày, trào ngược, hoặc đang dùng thuốc giảm axit thì cách cơ thể phản ứng có thể khác. Những trường hợp này nên hỏi bác sĩ tiêu hoá, đừng tự chữa bằng nước kiềm.
Độ pH của máu có đổi theo nước uống không?
Máu người khoẻ mạnh luôn có pH trong một khoảng rất hẹp, quanh bảy phẩy bốn, tức kiềm rất nhẹ. Khoảng này hẹp đến mức chỉ lệch ra ngoài một chút là cơ thể đã rơi vào tình trạng bệnh nặng, cần cấp cứu.
Để giữ được như vậy, cơ thể có ba lớp bảo vệ. Lớp đầu là các hệ đệm trong máu, như cặp hiđrocacbonat và axit cacbonic, hấp thụ ngay axit hay kiềm thừa. Lớp thứ hai là phổi, thở nhanh hay chậm để điều chỉnh lượng khí cacbonic. Lớp thứ ba là thận, thải axit hoặc kiềm thừa ra nước tiểu.
Vì thế, một cốc nước kiềm hay một bữa ăn nhiều rau không thể đẩy độ pH máu lên được. Thứ thay đổi có thể đo được là độ pH nước tiểu, vì thận đang làm đúng việc của nó là thải phần thừa ra ngoài.
Đây cũng là lý do những lời khuyên kiểu ăn kiềm để máu hết axit, máu axit gây bệnh, không đứng vững về hoá học. Một chế độ ăn nhiều rau quả thì tốt, nhưng tốt vì chất xơ, vitamin và khoáng chất, không phải vì nó làm máu bớt chua.
Những màn trình diễn hay gặp khi bán máy
Giờ mình nói sang những màn trình diễn. Màn phổ biến nhất là nhỏ thuốc thử pH vào hai cốc nước, cốc nước kiềm chuyển màu xanh tím, cốc nước máy màu vàng cam. Đó là hoá học thật, thuốc thử đổi màu theo pH thật. Nhưng nó chỉ chứng minh nước kiềm có pH cao, không chứng minh nước đó tốt hơn cho sức khoẻ.
Màn thứ hai là điện phân nước máy bằng hai thanh kim loại. Vài phút sau, cốc nước máy chuyển màu vàng nâu, nổi váng bẩn, còn nước đã lọc thì gần như trong. Người xem rất dễ kết luận nước máy đầy chất bẩn.
Thực ra phần lớn màu nâu ấy đến từ chính thanh điện cực bằng sắt bị ăn mòn khi có dòng điện chạy qua. Nước máy có khoáng chất nên dẫn điện tốt, phản ứng mạnh. Nước đã lọc gần hết khoáng thì dẫn điện kém, nên ít phản ứng. Màn này đo độ dẫn điện, không đo độ sạch.
Khi gặp những màn như vậy, câu hỏi nên hỏi là: thiết bị này đã được cơ quan có thẩm quyền chứng nhận gì, và chứng nhận ấy nói về điều gì. Nước an toàn là nước không có vi khuẩn gây bệnh, không có kim loại nặng, không có chất độc vượt mức. Độ pH chỉ là một chỉ tiêu nhỏ trong rất nhiều chỉ tiêu.
Vậy nên uống nước thế nào?
Điều quan trọng nhất là nguồn nước sạch và an toàn. Nếu nhà bạn dùng nước máy đạt chuẩn, đun sôi để nguội hay qua một máy lọc phù hợp là đủ cho phần lớn gia đình. Nếu dùng nước giếng, việc xét nghiệm nước định kỳ quan trọng hơn rất nhiều so với chọn nước kiềm hay không kiềm.
Nước khoáng thiên nhiên đóng chai thường có pH hơi kiềm, vì chứa các khoáng như hiđrocacbonat. Uống được, có người thích vị. Nhưng đó là chuyện khẩu vị và khoáng chất, không phải phép màu của con số pH.
Nếu bạn đã có máy tạo nước kiềm và thích dùng, với người khoẻ thì nhìn chung không có gì đáng lo. Người có bệnh thận, bệnh dạ dày, hoặc đang dùng thuốc thì nên hỏi bác sĩ trước, vì nhu cầu khoáng chất và cân bằng axit kiềm của họ đặc biệt hơn.
Còn lượng nước uống mỗi ngày tuỳ cơ thể, thời tiết và mức vận động. Một dấu hiệu đơn giản là nước tiểu vàng nhạt trong. Lần sau ai đó nói với bạn rằng cơ thể đang bị axit hoá, bạn có thể mỉm cười nghĩ đến ba lớp bảo vệ mà thận, phổi và máu của bạn đang lặng lẽ vận hành.
Câu hỏi thường gặp
Nước kiềm có giúp giảm trào ngược dạ dày không?
Có một vài nghiên cứu nhỏ trong phòng thí nghiệm, nhưng chưa đủ để coi là cách điều trị. Trào ngược cần được bác sĩ khám và điều trị đúng nguyên nhân.
Nước hiđrô có giống nước kiềm không?
Không giống. Nước hiđrô là nước được hoà thêm khí hiđrô, còn nước kiềm là nước có pH cao. Cả hai đều được quảng cáo nhiều lợi ích, và bằng chứng cho cả hai ở người khoẻ mạnh hiện còn hạn chế.
Uống nước kiềm lâu dài có hại không?
Với người khoẻ dùng nước kiềm nhẹ thì thường không được coi là có hại. Người có bệnh thận hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đến cân bằng điện giải nên hỏi bác sĩ, vì một số máy làm thay đổi thành phần khoáng của nước.
Vì sao nước cất có pH thấp hơn bảy?
Nước cất để ngoài không khí hấp thụ khí cacbonic, tạo một lượng nhỏ axit cacbonic, nên pH thường hơi dưới bảy. Đây là hiện tượng bình thường, không có nghĩa nước đó độc.
Có cách nào tự đo pH nước ở nhà không?
Có giấy quỳ hoặc bút đo pH bán khá phổ biến. Kết quả cho biết nước chua hay kiềm, nhưng không nói gì về vi khuẩn hay kim loại nặng. Muốn biết nước an toàn không, cần gửi mẫu xét nghiệm ở nơi có chức năng.
