Hình thoi viền đỏ trên nhãn chai can là các biểu tượng cảnh báo theo hệ thống hài hoà toàn cầu về phân loại và ghi nhãn hoá chất. Có tất cả chín biểu tượng, mỗi cái báo một kiểu nguy hiểm khác nhau: dễ cháy, ăn mòn, độc cấp tính, hại sức khoẻ lâu dài, hại môi trường, và vài loại đặc biệt hơn.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Nhiều người nhìn thấy hình thoi đỏ là biết nguy hiểm, nhưng không biết nguy hiểm kiểu gì. Mà biết kiểu gì mới biết phải đề phòng thế nào. Tập này mình đọc từng biểu tượng như đọc biển báo giao thông.
Vì sao cả thế giới dùng chung một bộ biểu tượng?
Trước đây, mỗi nước, mỗi khu vực có hệ thống ký hiệu hoá chất riêng. Châu Âu từng dùng hình vuông nền cam, nơi khác dùng kiểu khác. Một can hoá chất đi qua ba nước có thể phải dán ba kiểu nhãn, người làm việc dễ hiểu nhầm.
Liên Hợp Quốc đã xây dựng một hệ thống chung gọi là hệ thống hài hoà toàn cầu về phân loại và ghi nhãn hoá chất. Nhiều nước, trong đó có Việt Nam, đã đưa hệ thống này vào quy định về ghi nhãn hoá chất.
Hình dạng chung là hình vuông đứng trên một đỉnh, tức hình thoi, viền đỏ, nền trắng, biểu tượng màu đen ở giữa. Màu đỏ để báo nguy, hình thoi để dễ nhận ra từ xa.
Không phải mọi sản phẩm tiêu dùng đều mang các biểu tượng này, vì sản phẩm gia dụng ở một số nơi có quy định ghi nhãn riêng. Nhưng trên nước tẩy, thuốc thông cống, dung môi, thuốc trừ sâu, bạn sẽ gặp chúng thường xuyên.
Ngọn lửa, ngọn lửa trên vòng tròn, quả bom, bình khí
Biểu tượng ngọn lửa báo chất dễ cháy: cồn, xăng, dung môi pha sơn, bình xịt có khí đẩy dễ cháy, nước rửa móng tay. Thấy nó thì nghĩ ngay: xa lửa, xa nhiệt, xa tia lửa điện, đậy kín nắp.
Biểu tượng ngọn lửa đứng trên một vòng tròn trông hơi giống nhưng nghĩa khác: chất ôxy hoá. Bản thân nó có thể không cháy, nhưng nó cung cấp ôxy, làm thứ khác cháy dữ dội hơn. Một số chất tẩy trắng mạnh, hoá chất xử lý bể bơi thuộc nhóm này. Không để chúng gần chất dễ cháy, giẻ, giấy, mùn cưa.
Biểu tượng quả bom đang nổ báo chất nổ, hiếm gặp trong nhà. Biểu tượng bình khí báo khí nén dưới áp suất, như bình gas, bình khí, có thể nổ khi gặp nóng.
Nhóm này nói chung là những nguy hiểm vật lý: cháy, nổ, áp suất. Đề phòng chủ yếu bằng cách giữ xa nguồn nhiệt, lửa và không để chung với nhau.
Ăn mòn và đầu lâu xương chéo
Biểu tượng ăn mòn vẽ hai ống nghiệm nhỏ giọt, một giọt rơi lên bàn tay, một giọt rơi lên tấm kim loại, cả hai bị ăn khuyết. Đây là chất làm bỏng da, hỏng mắt và ăn mòn kim loại, như thuốc thông cống, axit tẩy bồn cầu loại mạnh, một số chất tẩy cặn.
Thấy biểu tượng này là nghĩ ngay đến găng tay và kính bảo hộ. Bắn vào mắt là tai nạn có thể mất thị lực, cần rửa ngay rất lâu và đi khám.
Biểu tượng đầu lâu xương chéo báo độc cấp tính: một lượng nhỏ nuốt phải, hít phải hay dính da có thể gây ngộ độc nặng hoặc tử vong. Một số thuốc diệt chuột, thuốc trừ sâu mang biểu tượng này.
Với chất có đầu lâu, cất trong tủ khoá là bắt buộc trong nhà có trẻ em, và tuyệt đối không chiết sang chai khác.
Dấu chấm than, người có ngôi sao và con cá chết
Giờ mình nói sang ba biểu tượng hay bị bỏ qua. Dấu chấm than báo nguy hiểm mức thấp hơn: gây kích ứng da, mắt, đường hô hấp, gây dị ứng da, có hại nếu nuốt. Rất nhiều nước tẩy rửa gia dụng mang biểu tượng này. Đừng vì mức thấp mà coi thường, kích ứng mắt vẫn là kích ứng mắt.
Biểu tượng hình người với một ngôi sao trên ngực là biểu tượng quan trọng và ít người hiểu nhất. Nó báo nguy hại sức khoẻ lâu dài, như có thể gây ung thư, gây đột biến gen, ảnh hưởng sinh sản, hại một cơ quan khi tiếp xúc lặp lại, hoặc gây nguy hiểm khi hít vào phổi như một số dung môi. Tác hại của nó không đến ngay, nên càng dễ chủ quan.
Biểu tượng cái cây trụi lá và con cá chết báo chất độc với sinh vật dưới nước và môi trường. Nhiều thuốc trừ sâu, một số chất tẩy mang biểu tượng này. Nghĩa là đừng đổ thừa xuống ao hồ, cống rãnh.
Một sản phẩm có thể mang cùng lúc nhiều biểu tượng, mỗi biểu tượng nói về một mặt nguy hiểm của nó.
Chữ nguy hiểm, chữ cảnh báo và các câu đi kèm
Bên cạnh biểu tượng, nhãn thường có một từ báo hiệu. Nguy hiểm là mức nặng hơn, cảnh báo là mức nhẹ hơn. Cùng biểu tượng ăn mòn, chai có chữ nguy hiểm thường mạnh hơn chai có chữ cảnh báo.
Tiếp theo là các câu cảnh báo mô tả nguy hiểm, ví dụ gây bỏng da nặng và tổn thương mắt, và các câu phòng ngừa, ví dụ đeo găng tay, rửa kỹ tay sau khi dùng, nếu dính vào mắt rửa cẩn thận bằng nước trong vài phút.
Những câu phòng ngừa chính là hướng dẫn sơ cứu thu gọn. Đọc chúng khi đang bình tĩnh, trước khi dùng, thì khi có chuyện bạn sẽ biết phải làm gì.
Lần tới đi siêu thị, bạn thử đứng ở quầy hoá chất tẩy rửa một phút, đếm xem có bao nhiêu chai mang dấu chấm than, bao nhiêu chai mang biểu tượng ăn mòn. Có thể bạn sẽ chọn lại chai mình định mua.
Câu hỏi thường gặp
Chai không có hình thoi đỏ có nghĩa là an toàn tuyệt đối không?
Không. Có thể sản phẩm thuộc loại không bắt buộc ghi theo hệ thống này, hoặc mức nguy hiểm dưới ngưỡng phải dán biểu tượng. Vẫn cần dùng đúng hướng dẫn và cất xa tầm tay trẻ em.
Biểu tượng hình vuông nền cam cũ còn giá trị không?
Đó là hệ thống cũ của châu Âu, đã được thay bằng hình thoi viền đỏ. Một số sản phẩm cũ còn tồn kho có thể vẫn in kiểu cũ, ý nghĩa nguy hiểm vẫn tương tự.
Phiếu an toàn hoá chất là gì?
Đó là tài liệu chi tiết đi kèm hoá chất dùng trong công việc, ghi thành phần, nguy hiểm, cách sơ cứu, cách chữa cháy, cách bảo quản. Người dùng hoá chất trong nghề có thể xin từ nhà cung cấp.
Biểu tượng nào cần chú ý nhất khi nhà có trẻ nhỏ?
Đầu lâu xương chéo, ăn mòn và người có ngôi sao là ba nhóm cần cất cẩn thận nhất. Nhưng thật ra mọi hoá chất đều nên cất xa tầm tay trẻ.
Có phải chữ nguy hiểm nghĩa là không được dùng trong nhà?
Không hẳn. Nhiều sản phẩm gia dụng như thuốc thông cống mang chữ nguy hiểm. Nó có nghĩa là phải dùng rất đúng hướng dẫn, có bảo hộ, và cất thật kỹ.
