Thuốc nhuộm bền màu dùng chất kiềm để mở lớp vảy ngoài của sợi tóc, cho những phân tử nhỏ chui vào lõi tóc, rồi để chúng phản ứng với nhau thành phân tử màu lớn bị kẹt lại bên trong. Thuốc uốn thì làm việc khác hẳn: nó cắt các cầu nối lưu huỳnh đang giữ hình dáng sợi tóc, để tóc được cuộn theo lô, rồi nối các cầu ấy lại ở vị trí mới.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Ngồi ghế tiệm tóc vài tiếng, ngửi mùi thuốc nồng nồng, ít ai biết trên đầu mình đang diễn ra những phản ứng hoá học khá tinh vi. Tập này mình kể lại từng bước.
Sợi tóc được cấu tạo thế nào?
Hãy hình dung sợi tóc như một sợi dây cáp. Ngoài cùng là lớp biểu bì gồm những tế bào dẹt xếp chồng lên nhau như vảy cá hay như mái ngói. Lớp này bảo vệ phần bên trong và làm tóc bóng khi các vảy nằm phẳng.
Bên trong là lõi tóc, chiếm phần lớn sợi tóc, cấu tạo từ một loại protein tên là keratin. Các chuỗi keratin xoắn lại và bó với nhau thành sợi. Sắc tố melanin quyết định màu tóc tự nhiên cũng nằm trong lõi này.
Thứ giữ cho các chuỗi keratin nằm đúng chỗ là các liên kết giữa chúng. Có loại liên kết yếu như liên kết hiđrô, gặp nước là đứt, khô lại thì nối. Và có loại liên kết rất bền là cầu nối lưu huỳnh, mỗi cầu là hai nguyên tử lưu huỳnh nối hai chuỗi protein.
Hiểu ba tầng này, vảy ngoài, lõi keratin và hai loại liên kết, là đủ để hiểu mọi chuyện nhuộm, uốn, duỗi.
Nhuộm bền màu xảy ra những phản ứng gì?
Thuốc nhuộm bền màu thường gồm hai tuýp trộn lại trước khi dùng. Một tuýp chứa chất kiềm, thường là amoniac hoặc chất thay thế, cùng các phân tử tiền màu rất nhỏ, chưa có màu. Tuýp kia là ôxy già, tức hiđrô peroxit.
Chất kiềm làm sợi tóc trương lên và các vảy biểu bì dựng lên, mở đường vào lõi. Ôxy già làm hai việc: tẩy bớt melanin tự nhiên để màu mới hiện rõ, và ôxy hoá các phân tử tiền màu.
Khi bị ôxy hoá trong lõi tóc, các phân tử tiền màu phản ứng với nhau và với chất ghép đi kèm, tạo thành những phân tử màu to hơn nhiều. Chúng to đến mức không chui ra được qua khe vảy nữa. Màu bị nhốt bên trong, gội không trôi, chỉ phai dần theo thời gian.
Đó là lý do nhuộm bền màu thật sự bền, và cũng là lý do muốn đổi màu khác thường phải tẩy hoặc đợi tóc mọc. Các loại nhuộm tạm thời thì khác, phân tử màu chỉ bám bên ngoài, vài lần gội là phai.
Vì sao phải thử dị ứng trước khi nhuộm?
Giờ mình nói sang chuyện an toàn. Một số phân tử tiền màu phổ biến trong thuốc nhuộm sẫm màu, nổi tiếng nhất là paraphenylenediamine, là chất có thể gây dị ứng ở một số người. Phản ứng có thể từ ngứa, đỏ da đầu cho tới sưng mặt, và ở người đã bị mẫn cảm, lần sau thường nặng hơn lần trước.
Vì vậy hướng dẫn của hầu hết thuốc nhuộm đều yêu cầu thử một lượng nhỏ lên da sau tai hoặc khuỷu tay, chờ khoảng bốn mươi tám giờ trước mỗi lần nhuộm, kể cả với người đã nhuộm nhiều lần. Nhiều người bỏ qua bước này vì vội.
Cũng cần cảnh giác với các hình xăm henna đen tạm thời ở khu du lịch. Henna tự nhiên có màu nâu cam, để có màu đen đậm, một số nơi trộn thêm chính chất tạo màu sẫm nói trên với nồng độ cao. Đã có nhiều ca phản ứng da nặng sau những hình xăm như vậy.
Nếu từng bị phản ứng với thuốc nhuộm hay henna đen, hãy nói rõ với thợ tóc và hỏi bác sĩ da liễu trước khi nhuộm lại.
Thuốc uốn cắt và nối cầu lưu huỳnh ra sao?
Nếu bạn làm ướt tóc rồi sấy theo lô, tóc sẽ xoăn, nhưng gội là thẳng lại. Đó là vì bạn chỉ thay đổi liên kết hiđrô, loại yếu. Muốn xoăn bền, phải động vào cầu nối lưu huỳnh.
Bước một, thợ quấn tóc vào lô và thoa dung dịch uốn. Dung dịch này chứa một chất khử, phổ biến là muối của axit thioglycolic, có tác dụng cắt cầu lưu huỳnh. Hai chuỗi keratin không còn bị khoá với nhau, và vì tóc đang quấn quanh lô, chúng trượt sang vị trí mới.
Bước hai, thoa dung dịch dập, thường chứa ôxy già. Đây là chất ôxy hoá, nó nối lại các cầu lưu huỳnh, nhưng giờ là ở vị trí mới theo hình lô. Tháo lô ra, tóc giữ nếp xoăn, gội không mất.
Duỗi tóc vĩnh viễn dùng cùng nguyên lý, chỉ là kéo thẳng thay vì cuộn tròn. Mùi trứng thối nhè nhẹ ở tiệm uốn chính là mùi của những hợp chất lưu huỳnh trong thuốc và từ tóc bị cắt cầu.
Vì sao tóc yếu sau hoá chất và cách bớt hại
Mỗi lần mở vảy, tẩy melanin, cắt và nối cầu lưu huỳnh, không phải mọi thứ đều quay về nguyên trạng. Một số cầu bị cắt mà không nối lại, một phần protein bị ôxy hoá, vảy biểu bì không còn nằm phẳng. Tóc trở nên xơ, khô, dễ gãy, dễ rối.
Tác hại cộng dồn khi làm nhiều dịch vụ gần nhau. Vì thế nhiều thợ tóc có kinh nghiệm khuyên không nhuộm và uốn cùng một ngày, mà nên cách nhau một khoảng để tóc ổn định. Tóc đã tẩy nhiều lần lại càng nên hỏi kỹ thợ trước khi uốn.
Ở nhà, dầu xả giúp làm phẳng vảy và giảm ma sát. Hạn chế nhiệt cao từ máy sấy, máy duỗi, vì tóc đã yếu chịu nhiệt kém hơn. Cắt bớt phần ngọn hư là cách thật thà nhất, vì tóc đã chết, không tự phục hồi được.
Người làm nghề tóc tiếp xúc với hoá chất hằng ngày nên đeo găng tay, làm việc ở nơi thông thoáng. Lần tới ngồi chờ thuốc ngấm, bạn có thể hình dung hàng triệu cầu lưu huỳnh đang đứt ra và nối lại trên đầu mình.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc nhuộm không amoniac có an toàn hơn không?
Thuốc không amoniac thường dùng chất kiềm khác để mở vảy tóc, nên vẫn có tác động lên tóc. Ít mùi hơn là ưu điểm rõ nhất. Dị ứng thì phụ thuộc vào chất tạo màu, không phụ thuộc amoniac.
Phụ nữ mang thai có nên nhuộm tóc không?
Đây là câu hỏi nên hỏi bác sĩ sản khoa. Nhiều người chọn chờ qua giai đoạn đầu thai kỳ hoặc dùng loại nhuộm tạm thời để thận trọng hơn.
Vì sao tóc bạc khó ăn màu nhuộm?
Tóc bạc thường có lớp vảy khít và cứng hơn, khó mở, nên phân tử màu khó vào. Thợ tóc thường điều chỉnh công thức hoặc thời gian để màu bám đều hơn.
Nhuộm tóc bằng lá cây có an toàn tuyệt đối không?
Henna nguyên chất và một số loại lá nhuộm thường ít gây dị ứng hơn, nhưng không phải tuyệt đối. Sản phẩm trộn thêm chất khác thì rủi ro khác hẳn. Thử dị ứng vẫn cần thiết.
Gội đầu ngay sau khi uốn có làm mất nếp không?
Trong một hai ngày đầu, các cầu lưu huỳnh mới có thể chưa ổn định hoàn toàn, nên thợ tóc thường khuyên chờ một thời gian trước khi gội. Thời gian cụ thể nên làm theo lời dặn của tiệm.
