Bảng thành phần mỹ phẩm được xếp theo lượng giảm dần, chất nhiều nhất đứng đầu tiên. Nhưng từ những chất chiếm khoảng một phần trăm trở xuống, nhà sản xuất được xếp tuỳ ý, nên vị trí trong bảng chỉ cho bạn một ước lượng thô, không cho biết nồng độ chính xác.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Lật mặt sau lọ kem dưỡng là một đoạn chữ nhỏ dày đặc những cái tên Latin khó đọc. Tập này mình học cách đọc nó như một người đi chợ tinh ý, không cần bằng hoá học.
Bảng thành phần được viết theo quy tắc nào?
Phần lớn mỹ phẩm bán trên thế giới ghi thành phần theo một hệ thống tên chuẩn quốc tế. Nhờ hệ thống này, cùng một chất ở Nhật, Pháp hay Việt Nam đều mang một cái tên, bạn tra một lần là hiểu ở mọi sản phẩm. Nước thường ghi là aqua, chiết xuất thực vật thì ghi tên Latin của loài cây.
Quy tắc cơ bản là liệt kê theo thứ tự khối lượng giảm dần. Chất đứng đầu nhiều nhất. Với kem dưỡng hay nước hoa hồng, đứng đầu gần như luôn là nước, vì phần lớn sản phẩm là nước.
Nhưng có một ngoại lệ quan trọng. Theo quy định ở nhiều thị trường lớn, các chất có nồng độ khoảng một phần trăm trở xuống được ghi theo thứ tự bất kỳ sau phần còn lại. Vì thế, đi xuống nửa sau của bảng, thứ tự không còn nói nhiều về lượng.
Bảng thành phần cũng không bắt buộc ghi nồng độ từng chất. Nên bạn hiếm khi biết chính xác có bao nhiêu hoạt chất trong lọ, trừ khi nhà sản xuất tự công bố.
Dùng mốc chất bảo quản để ước lượng nồng độ
Giờ mình chia sẻ một mẹo mà người làm công thức mỹ phẩm hay dùng. Các chất bảo quản phổ biến thường được dùng ở nồng độ dưới một phần trăm. Nên khi bạn thấy một chất bảo quản quen thuộc trong bảng, ví dụ phenoxyethanol, mọi chất đứng sau nó nhiều khả năng cũng ở mức dưới một phần trăm.
Hương liệu cũng là một mốc tương tự, thường ở lượng nhỏ. Nếu chiết xuất cây quý được quảng cáo rầm rộ trên bao bì lại nằm sau hương liệu và chất bảo quản, bạn có thể đoán lượng của nó rất nhỏ.
Điều này không có nghĩa lượng nhỏ là vô dụng. Một số hoạt chất mạnh chỉ cần nồng độ rất thấp. Nhưng nó giúp bạn bớt tin vào ảnh chụp trái cây trên vỏ hộp, và đặt câu hỏi đúng: chất này có ở mức đủ tạo tác dụng không.
Mẹo này là ước lượng, không phải phép đo. Mỗi công thức một khác, và một số chất bảo quản dùng ở mức cao hơn. Coi nó như cái la bàn thô, không phải cái thước.
Chữ hương liệu che giấu điều gì?
Trong bảng thành phần, bạn thường thấy một chữ duy nhất: parfum hay fragrance, tức hương liệu. Đằng sau chữ đó có thể là vài chục chất tạo mùi khác nhau, được nhà sản xuất giữ kín như bí mật công thức.
Với đa số người, hương liệu không gây vấn đề gì. Nhưng hương liệu là một trong những nguyên nhân thường gặp gây kích ứng và dị ứng da do mỹ phẩm. Vì vậy, một số thị trường bắt buộc ghi riêng tên các chất tạo mùi dễ gây dị ứng khi chúng vượt một ngưỡng nhất định. Bạn sẽ thấy những cái tên như linalool, limonene, citral nằm cuối bảng.
Nếu da bạn hay đỏ, ngứa với mỹ phẩm, tìm sản phẩm không hương liệu là một bước đơn giản đáng thử. Lưu ý là không mùi chưa chắc đã không hương liệu, vì có sản phẩm thêm chất che mùi để át mùi nguyên liệu.
Tinh dầu thiên nhiên cũng là hương liệu, và cũng chứa chính những chất tạo mùi dễ gây dị ứng đó. Thiên nhiên không đồng nghĩa với lành tính.
Nhãn không chứa và chữ thiên nhiên nên hiểu thế nào?
Bao bì mỹ phẩm ngày nay đầy những dòng không chứa chất này, không chứa chất kia. Một số nhãn thật sự hữu ích, ví dụ không hương liệu cho người da nhạy cảm. Nhưng nhiều nhãn chủ yếu là để bán hàng, đánh vào nỗi sợ hơn là bằng chứng.
Khi một sản phẩm khoe không chứa một chất bảo quản nào đó, câu hỏi tiếp theo nên là: vậy họ dùng gì để bảo quản. Một lọ kem chứa nước mà không có hệ bảo quản hiệu quả là một môi trường lý tưởng cho vi khuẩn và nấm mốc, nguy hiểm hơn nhiều so với chất bảo quản đã được nghiên cứu kỹ.
Cụm từ không hoá chất thì hoàn toàn vô nghĩa về khoa học. Nước là hoá chất, vitamin là hoá chất, chiết xuất trà xanh là một hỗn hợp rất nhiều hoá chất. Câu hỏi đúng không phải có hoá chất hay không, mà là chất nào, bao nhiêu, dùng thế nào.
Còn chữ thiên nhiên hay hữu cơ trên mỹ phẩm, ở nhiều nơi không có định nghĩa pháp lý chặt chẽ. Nó có thể chỉ có nghĩa là một vài thành phần có nguồn gốc thực vật.
Một quy trình đọc nhãn gọn cho người bận rộn
Bước một, đọc năm sáu chất đầu tiên. Chúng tạo nên phần lớn sản phẩm và quyết định cảm giác trên da: nước, dầu, chất làm ẩm như glycerin, chất làm đặc. Nếu bạn biết da mình không hợp với một loại dầu nặng nào đó, đây là chỗ để soát.
Bước hai, tìm hoạt chất mà sản phẩm quảng cáo và xem nó nằm ở đâu so với các mốc như chất bảo quản, hương liệu. Bước ba, nếu da nhạy cảm, soát hương liệu và danh sách chất dễ gây dị ứng ở cuối bảng.
Bước bốn, đối chiếu với kinh nghiệm của chính bạn. Nếu bạn từng bị kích ứng với hai ba sản phẩm, so bảng thành phần của chúng xem có chất nào chung. Đó là cách tự tìm thủ phạm đơn giản mà hiệu quả.
Và bước cuối, luôn thử sản phẩm mới trên một vùng da nhỏ như sau tai hay mặt trong cánh tay trong vài ngày trước khi thoa lên mặt. Kích ứng nặng hoặc kéo dài thì ngừng dùng và đi khám da liễu. Lần tới cầm một lọ kem, bạn thử tìm xem chất bảo quản đứng thứ mấy, rồi nhìn lại tấm ảnh trái cây to đùng trên vỏ hộp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cùng một chất mà mỗi hãng ghi tên khác nhau?
Thường là do một số hãng ghi tên thông dụng hoặc tên thương mại trên mặt trước, còn bảng thành phần mặt sau mới dùng tên chuẩn. Tra theo tên trong bảng thành phần sẽ thống nhất hơn.
Mỹ phẩm không ghi bảng thành phần có nên mua không?
Sản phẩm không ghi thành phần khiến bạn không thể biết mình đang thoa gì lên da, và thường là dấu hiệu sản phẩm không đủ điều kiện lưu hành đúng quy định. An toàn nhất là tránh.
Hoạt chất đứng đầu bảng có nghĩa là nồng độ cao không?
Đứng càng gần đầu thì lượng càng nhiều so với các chất phía sau. Tuy vậy, không ghi nồng độ thì bạn vẫn không biết chính xác là bao nhiêu, chỉ biết tương đối.
Các ứng dụng chấm điểm mỹ phẩm có đáng tin không?
Chúng tiện để tra tên chất, nhưng nhiều ứng dụng chấm điểm dựa trên sự có mặt của chất mà không xét đến nồng độ và cách dùng. Nên dùng như gợi ý ban đầu, không phải phán quyết cuối cùng.
Da mụn nên tránh thành phần nào?
Mỗi làn da phản ứng khác nhau, và danh sách chất dễ gây bít lỗ chân lông thường dựa trên các thử nghiệm cũ, không áp dụng cứng nhắc được. Người bị mụn kéo dài nên khám bác sĩ da liễu.
