Gói hút ẩm silica gel chứa những hạt silic điôxit xốp như bọt biển cứng, bên trong có diện tích bề mặt rất lớn để giữ lại hơi nước, nhờ vậy giày dép, túi xách, đồ điện tử không bị ẩm mốc khi nằm trong hộp. Bản thân silica gel thường không độc. Nhưng có loại hạt đổi màu chứa chất cần cẩn thận, và có những gói trông na ná mà bên trong lại là vôi sống.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Gói giấy nhỏ in dòng chữ không được ăn là thứ nằm trong hầu hết hộp giày, lọ thuốc, túi đồ khô. Tập này mình mở nó ra, và phân biệt nó với những người anh em hay bị nhầm.
Silica gel hút ẩm bằng cách nào?
Silica gel có cùng thành phần với cát và thạch anh, là silic điôxit. Nhưng thay vì kết tinh chặt, nó được chế tạo ở dạng vô định hình với vô số lỗ xốp cực nhỏ bên trong mỗi hạt.
Bề mặt của những lỗ xốp ấy có rất nhiều nhóm nguyên tử thích kết nối với phân tử nước qua liên kết hiđrô. Hơi nước trong không khí đi vào lỗ, bám lên thành và nằm lại. Đó là hấp phụ, giống cách than hoạt tính giữ mùi, chỉ khác là silica gel đặc biệt ưa nước.
Một gói silica gel có thể giữ được một lượng nước khá lớn so với chính khối lượng của nó, mà hạt vẫn khô ráo khi sờ, không chảy nước. Đó là điểm khác với nhiều chất hút ẩm khác.
Khi đã giữ đầy nước, gói bão hoà và không hút thêm được nữa. Ở khí hậu nồm ẩm miền Bắc, một gói nhỏ để trong túi xách mở có thể bão hoà khá nhanh.
Vì sao in chữ không được ăn?
Silic điôxit vô định hình nhìn chung được coi là không độc. Nó trơ, không bị cơ thể hấp thu đáng kể. Bản thân silic điôxit còn được dùng làm phụ gia chống vón trong một số thực phẩm dạng bột.
Dòng chữ không được ăn có mấy lý do. Hạt nhỏ có thể gây hóc ở trẻ em và vật nuôi. Gói giấy có thể gây nghẹn. Và quan trọng hơn, có những gói hút ẩm không phải silica gel thuần, mà có thêm chất chỉ thị màu hay là một chất hút ẩm khác hẳn.
Nếu trẻ lỡ cắn vỡ hay nuốt vài hạt silica gel trắng trong, phần lớn trường hợp không gây hại nghiêm trọng. Tuy vậy, nên gọi hỏi nhân viên y tế hay trung tâm chống độc, mang theo gói để họ xem, đặc biệt khi hạt có màu hoặc trẻ có biểu hiện bất thường.
Với chó mèo, nuốt cả gói có thể gây tắc ruột ở vật nhỏ. Hỏi bác sĩ thú y nếu vật nuôi nhà bạn nuốt phải.
Hạt đổi màu chứa gì?
Có loại silica gel đổi màu khi đã hút đầy nước, để người dùng biết lúc nào cần thay hay sấy lại. Loại cũ hay gặp có màu xanh lam khi khô, chuyển hồng khi ẩm. Màu này đến từ coban clorua, một muối của coban thay đổi màu theo số phân tử nước gắn vào nó.
Coban clorua là chất được xếp vào nhóm nghi ngờ gây ung thư và có độc tính, nên ở nhiều nơi đã bị hạn chế. Các loại hạt đổi màu mới hơn thường dùng chất chỉ thị khác, ví dụ màu cam chuyển sang xanh lục hoặc không màu.
Hạt đổi màu thường dùng trong công nghiệp, thiết bị, ít dùng trong gói đi kèm thực phẩm. Dù loại nào, hạt có màu không nên để trẻ con nghịch, và nếu lỡ nuốt thì nên hỏi y tế.
Hiện tượng đổi màu theo nước này cũng là một thí nghiệm hoá học nhỏ mà nhiều lớp học dùng để minh hoạ ion kim loại gắn với nước.
Những gói trông giống nhưng không phải silica gel
Giờ mình nói sang điều quan trọng nhất của tập này. Trong một số gói rong biển, bánh khô, có gói hút ẩm chứa vôi sống, tức canxi ôxit. Vôi sống hút ẩm rất mạnh, nhưng khi gặp nước nó phản ứng toả nhiệt mạnh và tạo ra chất kiềm ăn mòn.
Nếu trẻ nghịch xé gói vôi rồi cho vào miệng, hay bột vôi bay vào mắt, có thể gây bỏng miệng, bỏng mắt rất nặng. Đã có những ca tai nạn mắt ở trẻ vì đổ nước vào gói vôi hút ẩm để chơi. Đây là trường hợp cần rửa ngay bằng thật nhiều nước và đi cấp cứu.
Trong bánh trung thu, bánh ngọt đóng gói, lại có một loại gói nhỏ khác: gói chống ôxy hoá chứa bột sắt. Bột sắt hấp thụ ôxy trong túi để bánh lâu ôi, lâu mốc. Gói này không phải hút ẩm, và nó ấm lên nhẹ khi mở ra vì sắt đang bị ôxy hoá.
Còn hộp hút ẩm đặt trong tủ quần áo thường chứa canxi clorua dạng hạt, hút nước rồi tan thành dung dịch nước muối đậm đặc đọng dưới đáy hộp. Dung dịch này gây kích ứng và ăn mòn kim loại, đổ ra vải có thể để lại vết, cần đổ bỏ cẩn thận.
Tận dụng gói hút ẩm an toàn
Gói silica gel từ hộp giày, hộp đồ điện tử có thể giữ lại để dùng: bỏ vào hộp đựng máy ảnh, túi đựng hạt giống, hộp giấy tờ quan trọng, túi đồ nghề, hộp tai nghe. Cách này đặc biệt hữu ích mùa nồm.
Gói đã bão hoà có thể làm khô lại bằng cách sấy ở nhiệt độ thấp, ví dụ để trong lò nướng ở mức nhiệt thấp nhất trong một lúc, hoặc phơi nắng cho bớt ẩm. Chỉ làm với silica gel thuần trong gói giấy chịu nhiệt, để nguội rồi mới cất vào hộp kín.
Không tái dùng gói vôi sống hay gói bột sắt, không sấy hạt đổi màu chứa coban trong lò dùng nấu ăn. Không bỏ gói hút ẩm công nghiệp vào hộp đựng thực phẩm, trừ khi được ghi rõ dùng cho thực phẩm.
Cất những gói này ngoài tầm tay trẻ em, vì với trẻ, mọi gói nhỏ đều trông như đồ ăn vặt. Lần tới mở hộp giày mới, bạn thử nhìn gói nhỏ màu trắng ấy: nó đã âm thầm giữ lại hơi ẩm suốt chặng đường từ nhà máy về nhà bạn.
Câu hỏi thường gặp
Đặt gói silica gel vào điện thoại bị rơi nước có cứu được máy không?
Silica gel hút ẩm tốt hơn gạo, nhưng không rút được nước đã ngấm sâu trong máy. Quan trọng nhất là tắt máy ngay, không sạc, và mang đến nơi sửa chữa sớm.
Ngâm gạo có thay được gói hút ẩm không?
Gạo cũng hút ẩm nhưng kém hơn silica gel nhiều, và có thể để lại bụi tinh bột. Với đồ quan trọng, silica gel là lựa chọn tốt hơn.
Gói hút ẩm trong lọ thuốc có nên vứt đi không?
Không nên. Nó giữ thuốc khỏi ẩm, đặc biệt quan trọng ở khí hậu nóng ẩm. Chỉ cần cẩn thận đừng nhầm với viên thuốc.
Gói chống ôxy hoá trong bánh có ăn được không?
Không. Gói chứa bột sắt và các chất khác, không dùng để ăn. Nếu trẻ lỡ nuốt, hãy gọi hỏi nhân viên y tế và mang theo gói.
Vì sao gói hút ẩm trong rong biển lại nóng lên khi bị ướt?
Nhiều gói trong rong biển là vôi sống, phản ứng với nước toả nhiệt mạnh. Đó là dấu hiệu cần tránh xa, không để trẻ nghịch.
