Bề mặt làn da khoẻ có tính axit nhẹ, và lớp axit mỏng ấy giúp giữ hàng rào bảo vệ cùng hệ vi sinh có ích trên da. Sữa rửa mặt quá kiềm hoặc quá mạnh làm xáo trộn lớp này, khiến da khô căng, dễ kích ứng. Nhưng con số pH không phải là tất cả, độ mạnh của chất làm sạch quan trọng không kém.
Chào bạn, đây là Nhà Hoá Học. Nhiều người Việt thích cảm giác rửa mặt xong da sạch kin kít, kéo tay nghe rít rít. Tập này mình nói vì sao cảm giác ấy thường là da đang kêu cứu, chứ không phải da đang sạch.
Vì sao da lại có tính axit?
Nếu đo độ pH trên bề mặt da của người khoẻ, phần lớn kết quả rơi vào khoảng bốn phẩy năm đến dưới sáu, tức hơi chua. Các nhà da liễu gọi lớp này là lớp áo axit của da.
Độ chua ấy đến từ nhiều nguồn: mồ hôi chứa axit lactic, bã nhờn bị phân giải thành axit béo, các chất do chính tế bào da tạo ra trong quá trình sừng hoá. Nó không phải ngẫu nhiên, mà là một phần thiết kế của làn da.
Tính axit nhẹ giúp nhiều việc. Các enzyme xây dựng lớp lipit giữa những tế bào sừng hoạt động tốt nhất ở môi trường hơi chua. Lớp lipit đó là thứ giữ nước trong da và ngăn chất kích ứng lọt vào.
Môi trường hơi chua cũng ưu ái hệ vi sinh có ích trên da, và làm khó một số vi khuẩn gây hại vốn ưa môi trường trung tính hay kiềm hơn.
Xà phòng cục làm gì với lớp áo axit?
Xà phòng truyền thống được làm bằng cách cho dầu mỡ phản ứng với kiềm. Sản phẩm cuối cùng tự nhiên mang tính kiềm, độ pH thường quanh chín đến mười. Đó là bản chất hoá học của nó, không thể làm xà phòng thật mà pH trung tính được.
Khi rửa mặt bằng xà phòng kiềm, bề mặt da tạm thời bị đẩy pH lên. Lớp lipit giữa các tế bào sừng bị xáo trộn, một phần bị cuốn đi cùng bọt. Đó chính là cảm giác căng, rít, kéo tay nghe kin kít.
Da khoẻ có khả năng tự đưa pH về lại sau một thời gian. Nhưng nếu ngày nào cũng rửa vài lần bằng chất kiềm mạnh, da không kịp phục hồi, lâu dần trở nên khô, bong, đỏ, dễ châm chích khi thoa sản phẩm khác.
Ngoài ra, nước cứng làm chuyện tệ hơn: xà phòng gặp canxi, magiê tạo ra lớp váng không tan, bám lại trên da, góp phần làm da khô và khó chịu.
Sữa rửa mặt dịu nhẹ được làm khác đi thế nào?
Phần lớn sữa rửa mặt hiện đại không phải xà phòng theo nghĩa hoá học. Chúng dùng các chất hoạt động bề mặt tổng hợp, có thể được pha ở độ pH gần với da, khoảng năm đến sáu phẩy năm.
Nhưng giờ mình nói sang điều quan trọng mà quảng cáo hay bỏ qua: pH thấp không đủ để gọi là dịu nhẹ. Có những chất hoạt động bề mặt rất mạnh, bóc lipit da rất tốt dù ở pH thấp. Độ mạnh của chất làm sạch, lượng dùng và thời gian để trên da đều ảnh hưởng.
Các chất làm sạch dịu thường là những loại có phân tử lớn hơn, ít thấm vào lớp sừng, hay được kết hợp với chất làm ẩm như glycerin để bù nước ngay khi rửa. Đó là lý do có sữa rửa mặt rửa xong vẫn thấy mềm.
Một mẹo kiểm tra đơn giản: sau khi rửa mặt và lau khô, đợi vài phút không thoa gì. Nếu da căng như bị kéo, khó chịu, sữa rửa mặt đó có thể đang quá mạnh với bạn.
Sạch kin kít có phải là sạch?
Cảm giác kin kít là cảm giác ma sát cao giữa ngón tay và da, khi lớp dầu tự nhiên đã bị lấy đi gần hết. Nó giống như kính được lau sạch bằng cồn. Nhưng da không phải cái kính, lớp dầu ấy có nhiệm vụ.
Nhiều người da dầu, da mụn có xu hướng rửa mặt thật nhiều lần, chọn sản phẩm thật mạnh để hết bóng dầu. Kết quả thường là da vừa khô căng ở bề mặt vừa vẫn đổ dầu, kèm kích ứng, vì hàng rào bảo vệ đã yếu.
Với đa số người, rửa mặt sáng và tối là đủ, kèm thêm sau khi đổ nhiều mồ hôi. Dùng nước mát hoặc ấm nhẹ, tránh nước nóng vì nhiệt làm lipit da tan nhanh hơn.
Nếu bạn trang điểm nhiều hay dùng kem chống nắng chống nước, bước tẩy trang bằng dầu hay sáp trước rồi mới dùng sữa rửa mặt nhẹ thường hiệu quả hơn là chà một loại sữa rửa mặt thật mạnh.
Chọn và dùng sữa rửa mặt theo hiểu biết hoá học
Đừng chọn chỉ vì bọt nhiều. Bọt là do chất tạo bọt, không tương ứng với khả năng làm sạch, và những chất tạo bọt mạnh nhất cũng thường bóc lipit da mạnh nhất.
Nếu sản phẩm có ghi độ pH, con số gần với da là một điểm cộng, nhưng hãy xem cả cảm giác sau khi rửa. Da bạn là thiết bị đo tốt nhất.
Các sản phẩm tẩy tế bào chết có axit như axit glycolic hay axit salicylic hoạt động theo cơ chế khác, chúng cố ý làm lỏng liên kết giữa các tế bào sừng. Dùng cùng lúc với sữa rửa mặt mạnh dễ làm da quá tải.
Với trẻ em, người có bệnh da như viêm da cơ địa, chàm, hay người đang dùng thuốc trị mụn, lựa chọn sữa rửa mặt nên theo tư vấn của bác sĩ da liễu. Lần tới rửa mặt xong, đừng vội kéo tay nghe tiếng rít, hãy chạm nhẹ và tự hỏi: da mình đang mềm hay đang căng.
Câu hỏi thường gặp
Rửa mặt bằng nước muối có tốt không?
Nước muối loãng không làm sạch dầu hiệu quả, và muối đậm có thể làm da khô, rát, nhất là khi có vết thương nhỏ hay mụn viêm. Đó không phải cách thay sữa rửa mặt.
Xà phòng thiên nhiên làm thủ công có dịu hơn không?
Xà phòng thủ công vẫn là xà phòng, vẫn có tính kiềm. Một số loại giữ lại thêm dầu chưa phản ứng nên cảm giác bớt khô, nhưng về pH thì vẫn cao hơn da.
Nước tẩy trang dạng nước có cần rửa lại không?
Nước tẩy trang chứa chất làm sạch dạng hạt nhỏ, để lại trên da lâu có thể gây kích ứng ở người nhạy cảm. Nhiều bác sĩ da liễu khuyên rửa lại bằng nước hoặc sữa rửa mặt nhẹ.
Vì sao rửa mặt xong lại thấy châm chích khi thoa kem?
Đó có thể là dấu hiệu hàng rào bảo vệ da đang yếu, chất trong kem dễ thấm vào hơn và kích thích đầu dây thần kinh. Hãy giảm bớt sản phẩm mạnh và hỏi bác sĩ da liễu nếu kéo dài.
Giấy quỳ có đo được pH của da không?
Giấy quỳ đo dung dịch, không đo chính xác bề mặt da được. Các nghiên cứu dùng điện cực chuyên dụng. Ở nhà, cảm giác da sau khi rửa là thước đo thực tế hơn.
